Dworek Šarišské Dravce
Šarišské Dravce to starożytna słowiańska wioska, jedna z najstarszych w regionie górnego Torysa. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi (Dorauch, Drauch) pochodzi z 1295 roku i jest związana z instalacją nowego proboszcza w Torysie. Mieszkańcy zajmowali się głównie hodowlą ptaków drapieżnych do polowań w pobliskich lasach szlacheckich i królewskich. W XIII wieku Torys należał do dużej posiadłości, której najstarszym znanym właścicielem był hrabia Sasów Spiskich, Detrik z Kércs.
Pierwotnie w Szaryskich Drawcach znajdowały się dwie rezydencje szlacheckie. Starszy drewniany dwór został zbudowany przez przedstawicieli stanisławowskiej gałęzi rodu, osiadłej na stałe w Brezovicy. Kuria służyła najpierw jako swego rodzaju centrum gospodarcze i administracyjne administrowanych dóbr, a dopiero w późniejszym okresie, w związku z rozrostem rodu, zaczęła być coraz bardziej na stałe zamieszkiwana przez niektórych jego członków. Zachowany i obecnie odrestaurowany murowany dwór powstał później i należał do przedstawicieli jakubowej gałęzi rodu. Nie są znane źródła, które pozwoliłyby zidentyfikować jego budowniczego lub datować dokładny początek jego budowy, ale wyniki badań sugerują kilka faktów.
Pierwszym z nich jest (późno)gotycki mur ceglany odkryty podczas badań sondażowych w północnej części budynku. Wskazuje to, że renesansowy budynek albo stoi na fundamentach wcześniejszej budowli, albo dwór jest nieco starszy niż dotychczas sądzono. Za drugą teorią przemawia odkrycie narożnego sgrafitu w jednym z pomieszczeń skrzydła północnego, który prawdopodobnie pierwotnie stanowił dekorację zewnętrzną. Pierwotny budynek został zatem zbudowany w drugiej połowie XVI wieku i jest jednym z najstarszych renesansowych budynków dworskich zachowanych nie tylko w regionie Szarisza, ale w całej wschodniej Słowacji.
Pierwotnie służył prawdopodobnie jako tymczasowe mieszkanie, być może sezonowa (np. myśliwska) rezydencja, a dopiero dzięki późniejszej przebudowie jako rezydencja. Młodszy, murowany dwór mógł zostać zbudowany przez ważnego przedstawiciela jakubowej gałęzi rodu, Juraja Berzevici, który w latach 1545-1562 zajmował eksponowane stanowisko naczelnego kapitana Górnego Pogórza, lub przez jego syna Jana. Juraj, jako prawdopodobny budowniczy dworu, był rzeczywiście zamożnym i wpływowym człowiekiem swoich czasów, a budowa dworu była tylko kwestią rozszerzenia jego majątku o kolejną rezydencję, którą mógł ostatecznie wykorzystać do ulubionego sposobu wypoczynku szlachty, polowań.
Najprawdopodobniej dwór został przebudowany przez Zygmunta Berzeviczego w pierwszej tercji XVII wieku, poprzez przekształcenie starszego budynku w jego rezydencję, której wygląd był już w pełni podporządkowany renesansowej koncepcji architektonicznej. Sgraffitowa dekoracja fasady jest jednym z najcenniejszych artystycznie elementów dekoracyjnych dworu. Na narożach obu wież zachował się prawoskrzydłowy sgrafit o ciemniejszej, jasnej barwie ochrowo-różowo-piaskowej, który dzięki późniejszemu uzupełnieniu jednego z narożników zachował się w dobrym stanie. Na elewacji północnej pod tynkiem odsłonięto również bardzo cenną historycznie i artystycznie dekorację sgraffitową, która wyścielała cały obwód dworu. Ponadto renesansową fazę budowy i przebudowy dworu reprezentują w szczególności sklepienia w piwnicach dworu, ściśle prostokątny układ budynku i zachowane sklepienie krzyżowe w jednym z pomieszczeń, kamienna okładzina wejścia do jednego z pomieszczeń, kominek i oryginalne okna na elewacji południowej. W piwnicy dworu znajduje się kamienny portal z 1699 roku. Zachowały się jedyne renesansowe drzwi z oryginalnym zamkiem. Interesujące i raczej unikatowe jest odkrycie technicznego odwodnienia budynku za pomocą systemu kanałów i kamiennych szybów w piwnicach. Napis w supraporcie renesansowego portalu zachodniego budynku JEHOVAH DESIDERIUM MEUM JOAN BERZ(EVICZY) D(OMINI) EAD(EM) HA(E)R(EDITARIUS) DA(RO)C AN(NO) 1700, co oznacza Pan jest moim pragnieniem.
Zachowany i obecnie odrestaurowany murowany dwór z dwiema narożnymi wieżami należy do kompleksu renesansowych rezydencji szlacheckich w okolicy Szarisza. Pierwotny teren w pobliżu potoku składał się, oprócz głównego budynku, z drewnianych, później murowanych budynków gospodarczych i obejmował zachowany park leśny z drzewami iglastymi i liściastymi oraz ogród.
Murowany dwór w Szaryskich Drawcach jest opisywany w dokumentach jako kamienny dom ("domus lapidae") i był własnością w 1684 r. Jána Berzevici, którego nazwisko było częścią dworu przez ponad trzy wieki, kiedy jego syn Ján Jr. stał się jego nowym właścicielem. W młodym wieku został schwytany i uwięziony podczas ostatnich wojen antytureckich. Później został komisarzem w Koszycach, a także zajmował ważne stanowisko radcy królewskiego. To właśnie Ján w pierwszej połowie XVIII wieku przeprowadził rozległą barokową przebudowę, która znacząco zmieniła wygląd renesansowego dworu. Rekonstrukcja objęła zarówno wnętrze, jak i elewację zewnętrzną i obejmowała między innymi zastąpienie pierwotnego sklepienia krzyżowego gzymsem i instalację masywnego dachu mansardowego. John poślubił francuską baronową Anne Marie L'Huillier (1706-1776), krewną króla Francji Ludwika XVI. Prowadzili bogate życie towarzyskie, zwłaszcza w Koszycach, i razem mieli czworo dzieci. Syn František, który był wybitną postacią draveckiej gałęzi rodziny, przejął rodzinne posiadłości w Dravcach, ponieważ za jego znaczące zasługi i lojalność wobec korony, w 1775 r. królowa Maria Teresa Węgierska nadała mu szlachecki tytuł barona dla niego i jego potomstwa.
Z biegiem lat dwór stopniowo stawał się wspaniałą rezydencją kilku ważnych rodzin. W XIX wieku także rodziny Smrečáňów. To właśnie tutaj urodzili się dwaj niezwykle ważni dostojnicy kościelni, bracia Pavel i Ľudovít Smrečáni. Pavol został biskupem Spisza, później Velkovaradina i został pochowany w swoich rodzinnych Šarišskich Dravcach. Jego brat Ľudovít został nawet arcybiskupem Jagera.
Kiedy szlachta opuściła swoją rezydencję po zmianie warunków wojskowo-politycznych i społecznych, dwór znalazł inne zastosowanie. Przez kilka lat służył jako siedziba szkoły podstawowej, a następnie do celów gospodarczych i magazynowych dla byłego JRD.
Dwór Šarišská Dravce jest częścią drogi zamkowej Šariš.
Źródło/zdjęcie: gmina Šarišská Dravce
SK




